Wakenya wanaendelea kujiuliza kuhusu kuchelewa kwa mvua katika baadhi ya maeneo nchini, licha ya utabiri wa wataalamu wa hali ya hewa kuashiria uwezekano wa mvua zinazozidi wastani wa kawaida katika maeneo mbalimbali wakati wa msimu wa mvua fupi wa Oktoba hadi Desemba.

Hali hiyo imeibua maswali kuhusu lini mvua hizo zitaanza kunyesha kwa wingi, hasa katika maeneo ambayo yameendelea kushuhudia jua na ukavu huku sehemu nyingine za nchi zikipokea mvua.

Hata hivyo, wataalamu wa hali ya hewa wanaeleza kuwa kuchelewa kwa mvua katika baadhi ya maeneo hakumaanishi moja kwa moja kuwa utabiri wa msimu umebadilika. Wanasema wakati wa kuanza kwa mvua na kiwango chake vinaweza kutofautiana kulingana na eneo na mifumo ya anga inayotawala katika kipindi husika.

Kwa mujibu wa taarifa iliyochapishwa na The Kenya Times Oktoba 22, 2026, baadhi ya maeneo ya magharibi mwa Kenya na Pwani yalikuwa yameanza kupokea mvua, huku maeneo mengine yakiendelea kukumbwa na hali ya ukavu.

Mfumo wa anga unaathirije kuanza kwa mvua?

Hannah Kimani, anayetajwa kuwa mkurugenzi wa huduma za utabiri wa hali ya anga katika Kenya Meteorological Service Authority (KMSA), alieleza kuwa mfumo wa shinikizo la chini la hewa kaskazini mwa Bahari ya Hindi uliathiri kwa muda mwendo wa mfumo wa anga unaochangia kuleta mvua nchini.

Mfumo huo unahusishwa na Eneo la Muunganiko wa Mikondo ya Upepo ya Kitropiki, linalojulikana kwa Kiingereza kama Intertropical Convergence Zone (ITCZ).

ITCZ ni eneo ambalo mikondo ya upepo hukutana, na hivyo kusaidia kuunda mawingu na kusababisha mvua. Mwendo wa eneo hili kuelekea kusini ni mojawapo ya mambo muhimu yanayohusishwa na kuanza kwa msimu wa mvua fupi nchini Kenya.

Mabadiliko katika mwendo wa mifumo hiyo yanaweza kuathiri muda ambao maeneo mbalimbali yanaanza kupokea mvua, pamoja na usambazaji wake.

Hata hivyo, bila taarifa za hivi karibuni za uchunguzi wa hali ya anga, haiwezekani kuthibitisha kuwa mfumo mmoja pekee ndio uliosababisha kuchelewa kwa mvua katika maeneo yote yanayoathirika.

Kwa nini El Niño haihakikishi mvua kila mahali?

Trans-Nzoia flood and rescue team, in collaboration with the Kenya Red Cross, helps a grandmother

El Niño ni hali ya mabadiliko ya joto la uso wa bahari katika sehemu za kitropiki za Bahari ya Pasifiki. Mabadiliko hayo yanaweza kuathiri mifumo ya hali ya hewa katika maeneo mbalimbali duniani, ikiwemo Afrika Mashariki.

Katika baadhi ya vipindi, El Niño huhusishwa na uwezekano wa ongezeko la mvua katika sehemu za Afrika Mashariki. Hata hivyo, hali hiyo haimaanishi kwamba kila eneo litapokea mvua nyingi kwa wakati mmoja au kwa kiwango sawa.

Usambazaji wa mvua hutegemea pia mifumo mingine ya anga, ikiwemo Indian Ocean Dipole (IOD), ambayo inahusisha tofauti za joto la uso wa bahari katika sehemu za magharibi na mashariki za Bahari ya Hindi.

Mifumo hiyo inaweza kuathiri kiasi cha unyevunyevu kinachosafirishwa kuelekea nchi kavu na maeneo yatakayopokea mvua.

Kwa hiyo, uwepo wa El Niño pekee hautoshi kutabiri kwa uhakika tarehe ambayo mvua itaanza kunyesha katika eneo fulani au kiasi cha mvua kitakachopatikana.

Utabiri wa mvua za msimu unasemaje?

Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa katika mazungumzo na wanahabari yaliyohusisha wataalamu wa hali ya hewa kutoka nchi saba za Afrika Mashariki na Pembe ya Afrika, wataalamu wa hali ya hewa nchini Kenya walisisitiza kuwa utabiri wa mvua za Oktoba hadi Desemba ulikuwa bado unatarajia mvua zinazozidi wastani wa kawaida katika maeneo mengi.

Jemimah Ongoma wa idara ya hali ya hewa nchini Kenya alisema kuwa mvua hizo bado zilitarajiwa katika kaunti nyingi, ingawa muda wa kuanza kwake unaweza kutofautiana kutoka eneo moja hadi jingine.

Eunice Koech, mwanasayansi wa hali ya hewa katika Kituo cha Utabiri na Matumizi ya Hali ya Hewa cha IGAD (ICPAC), alieleza kuwa El Niño yenye nguvu haimaanishi moja kwa moja kuwa kila eneo litakumbwa na mvua kubwa kupita kiasi.

Tofauti hizo zinaonyesha umuhimu wa kutafsiri utabiri wa msimu kwa kuzingatia maeneo husika badala ya kudhani kuwa hali ya hewa itakuwa sawa nchini kote.

Ni muhimu kutofautisha utabiri wa msimu na utabiri wa muda mfupi: utabiri wa msimu huonyesha mwenendo unaowezekana wa mvua katika kipindi fulani, lakini hauhakikishi tarehe maalumu ya mvua kuanza katika kila eneo.

WMO yaonya kuhusu athari za El Niño

Shirika la Hali ya Hewa Duniani (WMO), katika taarifa iliyotajwa kuwa ilitolewa Oktoba 8, 2026, lilieleza kuwa El Niño ilikuwa ikiimarika na ingeweza kuathiri mifumo ya mvua na joto katika miezi iliyofuata.

Athari za mifumo hiyo zinaweza kutofautiana kati ya maeneo, huku baadhi yakikumbwa na ongezeko la mvua na hatari ya mafuriko, na mengine yakikumbwa na ukame au joto kali.

Hata hivyo, athari hizo hutegemea mazingira ya kikanda na mifumo mingine ya hali ya hewa. Kwa sababu hiyo, wananchi wanashauriwa kuzingatia utabiri unaotolewa kwa maeneo yao badala ya kutegemea taarifa za jumla kuhusu El Niño pekee.

Wakenya wanapaswa kufanya nini?

Wakati wataalamu wanaendelea kufuatilia mifumo ya anga, wakulima na wananchi wanashauriwa kuendelea kufuatilia taarifa rasmi za Idara ya Hali ya Hewa nchini Kenya ili kupata utabiri na tahadhari zinazohusu maeneo yao.

Wakulima wanaweza kutumia taarifa hizo kupanga shughuli za kilimo, ikiwemo wakati wa kupanda, kwa kuzingatia aina ya mazao, hali ya udongo na ushauri wa maafisa wa kilimo katika maeneo yao.

Wananchi wanaoishi katika maeneo yanayokumbwa na mafuriko wanapaswa pia kufuatilia tahadhari rasmi na kuepuka maeneo hatari wakati wa mvua kubwa.

Kwa sasa, hakuna tarehe moja inayoweza kutajwa kwa uhakika kuwa mvua zitaanza kunyesha kwa wingi katika kila sehemu ya Kenya.

Jambo muhimu ni kufuatilia taarifa mpya za hali ya hewa na kutambua kuwa kuchelewa kwa mvua katika eneo moja hakumaanishi moja kwa moja kuwa maeneo mengine hayatapokea mvua zinazotarajiwa.