Wakazi wa Kata ya Waa Ng’ombeni katika Kaunti ya Kwale wamependekeza miradi ya afya, barabara na majibu ya dharura wakati serikali ya kaunti inaanza ushirikiano wa umma kwenye bajeti ya ziada iliyo na Sh804 milioni za ziada za royalties za madini.

Mwanasheria wa Kaunti ya Kwale, Salim Gombeni, alisema fedha hizo ni sehemu ya kaunti ya royalties kutoka Base Titanium na zilikamilika baada ya kaunti kutimiza bajeti yake kuu ya mwaka wa kifedha 2026/2027.

Gombeni alisema serikali ya kaunti inatafuta maoni ya wakazi kuhusu jinsi fedha za ziada zinavyopaswa kuingizwa katika bajeti ya ziada na miradi gani inapaswa kupewa kipaumbele.

Mwanasheria wa Kaunti Salim Gombeni. | Picha: Caroline Katana

“Tuna Sh804 milioni ambazo Serikali ya Kaunti ya Kwale imepokea ili kuongeza bajeti yetu kupitia royalties kutoka Base Titanium,” Gombeni alisema wakati wa mkutano wa ushirikiano wa umma katika Kombani.

Shughuli hii inafanyika katika kata 20 za kaunti kutoka Jumatatu hadi Ijumaa, wakazi wakitarajiwa kutambua miradi wanayoiona kuwa ya dharura zaidi katika maeneo yao.

Moja ya vipaumbele vya kaunti vilivyopendekezwa kwa ufadhili ni upatikanaji wa magari mawili mapya ya kuzima moto.

Gombeni alisema kaunti kwa sasa ina gari moja tu la kuzima moto, ambalo limekuwa likitumika kwa zaidi ya miaka 10, jambo linalosababisha wasiwasi kuhusu ufanisi wake katika dharura.

“Mkurugenzi amependekeza kwamba kupitia bajeti hii ya ziada tutununue magari mawili ya kuzima moto kusaidia katika dharura zinazohusisha moto,” alisema.

Kiwango cha kata, wakazi wa Waa Ng’ombeni walitambua miradi minne ya kipaumbele, kila kitengo cha kijiji cha kata kikipa mapendekezo.

Wakazi wa Ng’ombeni walipendekeza uboreshaji wa Dispensari ya Ng’ombeni na uanzishaji wa kata ya jumla, wakati kitengo cha kijiji cha Waa kilipendekeza upatikanaji wa ambulansi kuhudumia vituo vya afya katika eneo hilo.

Kitengo cha kijiji cha Pungu kilipa kipaumbele barabara kutoka Checkpoint hadi Kiteje, wakati kitengo cha kijiji cha Matuga kilipendekeza barabara inayounganisha Maganya Kulo na Kenya School of Government.

Gombeni alisema mapendekezo yaliyofanywa wakati wa mikutano hayakuwa kamili na wakazi wenye maoni ya ziada wanaweza kuwasilisha memoranda zilizoandikwa kwa serikali ya kaunti.

“Maoni yaliyotolewa leo hayako kamili. Yeyote anaye na maoni lakini hakuweza kuyawasilisha anaweza kuandaa memorandum na kuiwasilisha ofisini,” alisema.

Aliongeza kwamba awamu ya pili ya ushirikiano wa umma itafanyika pia kupitia bunge la kaunti.

Patrick Yasisi, Mwenyekiti wa Jukwaa la Bajeti na Uchumi la Kaunti (CBEF), alisema bajeti ya ziada itashughulikia pia miradi iliyosalia kutoka mwaka wa kifedha uliopita, bili zilizosalia na mapato ya ziada yaliyopatikana kupitia royalties.

“Kila mkazi anapaswa kushiriki katika masuala ya maendeleo,” Yasisi alisema, akisisitiza umuhimu wa kupeleka mchakato wa utengenezaji wa bajeti kwa wakazi.

Yasisi alisema maoni yaliyokusanywa kutoka kata 20 yatakusanywa katika ripoti kabla ya kuwasilishwa kwa mtendaji wa kaunti na hatimaye kupitishwa kwa bunge la kaunti.

Mkutano wa Waa Ng’ombeni ulivutia idadi kubwa ya washiriki, huku Gombeni akisema idadi ya wakazi waliokuwepo ilikuwa kubwa zaidi ikilinganishwa na mikutano mingine ya ushirikiano wa umma iliyopita.

“Leo, wakazi wamekuja kwa wingi. Katika siku chache zilizopita, nadhani idadi imeongezeka mara tatu,” alisema.

Kulingana na Gombeni, ushirikiano mkubwa ulikuwa muhimu kwa sababu ulipunguza uwezekano wa kundi dogo kuwasilisha maoni yake kama ya jamii nzima.

“Inafurahisha kuona wakazi wakijihusisha katika masuala yao. Inaonyesha kwamba kuna muafaka wa mawazo kati ya wakazi na serikali,” alisema.

Yasisi pia alikatisha madai kwamba memoranda zilizowasilishwa wakati wa ushirikiano wa umma zinapuuzwa na serikali ya kaunti.

“Nitasema hivi, hakuna memorandum iliyowasilishwa kwa serikali ambayo haifikii kwetu,” alisema.

Alisema memoranda zilizopokelewa wakati wa ushirikiano wa umma zimehifadhiwa katika ripoti zilizotengenezwa kutokana na zoezi hilo. Alitoa mfano wa nyumba salama kwa watoto katika Lunga Lunga katika bajeti iliyothibitishwa kama mfano wa pendekezo alilodai limetokana na mawasiliano ya umma.

Kwa wanawake wanaoshiriki katika zoezi hilo, majukwaa yanatoa fursa ya kuathiri maamuzi kuhusu miradi inayowaathiri moja kwa moja maisha yao.

Mealii Mwarua, mkazi wa Ng’ombeni, alisema wanawake wanapewa fursa ya kuelezea vipaumbele vyao na kushiriki katika kuamua miradi gani itatekelezwa.

“Kama wanawake katika Kaunti ya Kwale, tunapewa fursa ya kujieleza na kuchagua miradi tunayohitaji. Sauti zetu zinasikika, miradi inatekelezwa na tunanufaika nayo,” alisema.

Vijana pia walipokea kwa furaha ujumuishaji wao katika mchakato.

Mustafa Swaleh, mkazi wa Waa Ng’ombeni, alisema ushirikiano huo unaonyesha kuwa vijana wanakuwa na hamu zaidi ya kushiriki katika maamuzi yanayoathiri jamii zao.

“Tumeona jinsi serikali inavyowahusisha wote. Haina ubaguzi dhidi ya wavulana au wasichana,” Swaleh alisema.

Alisema ushirikiano huo umehimiza vijana kuendelea kuhudhuria majukwaa ya umma na kuibua masuala yanayowawiana, hasa wale wanaoishi maeneo ya vijijini.

Maoni yaliyokusanywa kutoka Waa Ng’ombeni na kata nyingine yatakuwa sehemu ya ripoti ya ushirikiano wa umma wa kaunti wakati bajeti ya ziada inapoendelea hadi hatua inayofuata ya uchambuzi na idhini.